Beden küçülürken zihin ne yapar?

Bariatrik cerrahi, bedenle kurulan ilişkiyi kökten değiştiren güçlü bir adımdır. Ancak çoğu zaman tartının gösterdiği rakamlar konuşulurken, zihinde olup bitenler fısıltı halinde kalır. Oysa gerçek dönüşüm, yalnızca mide hacminde değil; beyin, hormonlar ve duygusal ihtiyaçlar arasındaki karmaşık dansın içinde gerçekleşir.

Beyin Hala Eski Haritayla Çalışıyor Olabilir

Cerrahi müdahale mideyi değiştirir; fakat beyin, bir süre daha “eski bedenin haritasını” kullanmaya devam edebilir. Özellikle ödül ve motivasyonla ilişkili beyin bölgeleri, yıllar boyunca yemekle rahatlama, yemekle ödüllendirme gibi öğrenilmiş kalıplarla çalışmıştır.

Bu nedenle ameliyat sonrası bazı kişiler şunu deneyimler: “Artık eskisi gibi yiyemiyorum ama canım hala bir şeyler istiyor.” Bu bir irade eksikliği değil. Bu, beynin nöroplastisite sürecinde, yani yeni duruma uyum sağlamaya çalışırken, verdiği son derece insani bir tepkidir.

Dopamin, Ödül Sistemi ve “Eksik Bir Şey Var” Hissi

Yemek, özellikle de karbonhidrat ve şeker içeren gıdalar, beyinde dopamin salınımını artırır. Dopamin ise sadece “haz” değil, motivasyon ve arzu ile ilgilidir. Bariatrik cerrahi sonrası fiziksel olarak daha az yemek yenir ama  beyin hala eski dopamin yollarını arar.  Bu durumda bazı kişilerde, tatlı isteği, alışveriş, sosyal medya, alkol gibi başka ödül arayışları, boşluk ve huzursuzluk hissi ortaya çıkabilir. Wellness perspektifinde bu belirtiler “sorun” değil, mesaj olarak görülür. Zihin yeni bir ödül dili öğrenmeye çalışıyordur.

Hormonlar Değişir, Duygular Dalgalanır

Bariatrik cerrahi sonrası sadece kilo değil, leptin ve insülin gibi hormonların dengesi de değişir. Bu hormonlar iştah kadar duygu durumunu da etkiler. Bu yüzden ameliyat sonrası dönemde, duygusal hassasiyet, ani keyif düşüşleri, nedensiz ağlama ya da huzursuzluk yaşanması şaşırtıcı değildir.  Bunu bir zayıflık olarak değil, yeniden ayarlanma süreci olarak görmek çok önemli.

Geleneksel bakış açısı arzuları bastırmayı öğretir. Oysa nörobilim bize şunu söylüyor: Bastırılan arzu şekil değiştirerek geri döner. Şu soruları kendimize sormamız gerekiyor?

• “Şu an neye açım?”
• “Bu istek bedenimden mi, duygumdan mı geliyor?”
• “Yemeğin yerini alabilecek başka bir beslenme biçimi var mı?” Bazen bu bir yürüyüş, bazen bir sarılma, bazen de sadece durup nefes almaktır.

    Bu Bir Yolculuk, Yarış Değil

Bariatrik cerrahi sonrası iyileşme, yalnızca kilo kaybı değil; beynin ödül sistemini yeniden eğitme sürecidir. Küçük ama anlamlı alışkanlıklar bu süreçte çok değerlidir: Keyif veren ama yemekle ilgisi olmayan ritüeller, bedeniyle temas kurmayı sağlayan hareketler ve duyguları ifade edebilecek güvenli alanlar sağlamak çok iyi gelecektir.  Beyin, tekrar eden deneyimlerle öğrenir. Her şefkatli seçim, yeni bir sinir yolu demektir.

Bariatrik cerrahi sonrası psikolojik arzular yaşamak, “yanlış bir şey yaptığınız” anlamına gelmez. Aksine, beyninizin ve bedeninizin yeni bir denge kurmaya çalıştığını gösterir.

Hedef  kontrol etmek değil, ilişki kurmak! Bastırmak değil, anlamak gerekir.